Mutfaklarda sıklıkla tercih edilen teflon tava ve tencerelerin aşırı ısınması ile yıpranması insan sağlığı üzerinde ciddi tehditler oluşturuyor. İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Doç. Dr. Müge Ensari Özay, çizilmiş ürünlerin kanserojen etkiler barındırdığı ve yüksek ısının zehirli kimyasal salınımına yol açtığı uyarısında bulunarak güvenli kullanım kurallarını paylaştı.
PFOA Maddesinin Sağlık Üzerindeki Etkileri
Yapışmaz mutfak gereçlerinin geçmişten bugüne uzanan etkilerine değinen Doç. Dr. Müge Ensari Özay, geçmişte C8 bileşeni sebebiyle açılan davalara ve resmi kararlara dikkat çekti:
Teflon tavalar ile ilgili toplum sağlığına verdiği zararlardan ötürü açılmış davalar var. Bu davalardan birinde 2005 yılında ABD Çevre Koruma Dairesi, teflon yapımının önemli bir bileşeni olan C8 olarak bilinen maddenin sağlık tehlikelerini onlarca yıldır örtbas ettiği için ilgili firmaya para cezası verdi. Teflon yapımında kullanılan PFOA (Perfloroalkil asit) olarak da bilinen C8 maddesinin kansere neden olduğu biliniyor. 2006 yılında EPA, PFOA’nın olası insan kanserojen sınıflandırmasında olduğunu doğruladı. Kanserin yanı sıra kadınlarda düşük riskini de artırdığını da söylemek mümkün.
Alternatif Kimyasallar ve Devam Eden Araştırmalar
PFOA maddesinin çizikler yoluyla gıdaya veya tesislerin yakınındaki su kaynaklarına karışarak vücuda ulaştığına işaret eden Doç. Dr. Özay, güncel üretim süreçlerini ve yeni kimyasal bileşenleri şu sözlerle aktardı:
Ancak günümüzde artık PFOA teflon üretiminde kullanılmıyor. Teflon ürünlerinden PFOA çıkarılmış olsa da başka kimyasal bileşenler, yani PFAS (per- ve polifloroaklil maddeler) kullanılıyor. Teflon ürünlerde bulunan bu bileşenler sağlık açısından risk oluşturabilirler. Bu bileşenlerin doğasını ve insan vücudunu nasıl etkilediklerini daha iyi anlamak için araştırmalar devam ediyor.
Yüksek Isı Kaynaklı Tehlikeler ve Polimer Dumanı Ateşi
Teflonun genel anlamda stabil bir yapı sunduğunu ancak yüksek ısı altında farklı tepkiler verdiğini belirten Doç. Dr. Müge Ensari Özay, sıcaklığın kritik eşiği aşması durumunda yaşanabilecekleri şöyle açıkladı:
Bilimsel çalışmalarda teflonun aşırı ısınmasıyla ilgili riskler de incelendi. 260°C’nin üzerindeki sıcaklıklarda yapışmaz pişirme kaplarındaki teflon kaplamalar parçalanmaya başlayarak havaya toksik kimyasallar salar. Bu dumanların solunması polimer dumanı ateşi olarak bilinen geçici semptomlara yol açabilir. Titreme, ateş, baş ağrısı ve vücut ağrıları gibi geçici grip benzeri semptomlar oluşturur. Başlangıç, maruziyetten 4-10 saat sonra ortaya çıkar ve durum genellikle 12-48 saat içinde düzelir. Bazı vaka çalışmaları, aşırı ısınmış teflona maruz kalmanın akciğer hasarı gibi yan etkileri olduğunu da bildiriyor.
Mutfakta Güvenli Kullanım İçin Öneriler
Mutfaklarda sağlığı korumak ve olası tehlikeleri en aza indirmek adına dikkat edilmesi gereken adımları sıralayan Doç. Dr. Müge Ensari Özay, tavsiyelerini şu şekilde paylaştı:
Özellikle çizilmiş ve yıpranmış tavalar ‘kanserojen maddeler’ oluşturması nedeniyle kullanılmamalı,
Yemek pişirme esnasında çıkan dumanların solunmaması için iyi bir havalandırma tesisatının bulunmasına dikkat edilmeli,
Teflon tencere ve tavaların yüzeyini çizebilecek metal ve sert mutfak eşyaları kullanmaktan kaçınılmalı,
Yemeğin tencere ve tavalardaki metallerle temas halinde olduğu süre en aza indirilmeli,
Teflon kapları kullanmaya başlamadan önce çizilmeyi önlemek için az miktarda yağ kullanılmalı,
Ayrıca bakteri oluşumunu önlemek ve gıda kaynaklı hastalık riskini azaltmak için pişirme kapları her seferinde iyice temizlenmeli
